ذبيح الله صفا

1554

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

اين كتاب در كمال اختصار تأليف شده است ، چنان كه شرح هر سلسله‌يى از چند صحيفهء معدود درنمىگذرد و در آنها بذكر واقعه‌ها و حادثه‌هاى مهم اكتفا شده است « 1 » . مقارن تأليف كتابهاى ياد شده كتابى ديگر در فرارود تأليف شده است بنام تاريخ ابو الخير خانى ، در تاريخ عمومى از خلقت تا سدهء دهم هجرى ، تأليف مسعودى بن عثمان كوهستانى ، و بنام ابو الغازى سلطان عبد اللطيف بهادر خان . وى برادر عبد الله خان پادشاه مقتدر اوزبك است كه بعد از برادر از سال 947 پادشاهى آغاز كرد و بسال 959 درگذشت . كتاب بنام بنيان‌گذار سلسلهء شاهان اوزبك ابو الخير خان نامگذارى شده و طبعا نظر اصلى در تأليف آن بيان تاريخ سلاطين اوزبك بوده است . نثرش مزين و آميخته با نظمست ، و مطلبهاى آن با داستان خلقت عالم و تاريخ پيامبران آغاز شده و بعد از آن مؤلف پرداخته است ببيان سرگذشت : خلفاى راشدين ، ائمهء اثنى عشر ، بنى اميه ، بنى عباس ، شاهان ايران از گيومرث تا يزدگرد ( از شاهنامه ) ، صفاريان ، سامانيان ، غزنويان ، سلجوقيان ، چنگيز خان و جانشينانش تا بسلطنت تيمور قاآن در سال 694 ه ، هلاگو خان و جانشينانش ، جلايريان و گفتار در انجام كار سلطان احمد جلاير و كشته شدنش بدست قرايوسف تركمان ، سرگذشت ابو الخير خان و سلسلهء اوزبكان فرارود ( ماوراء النهر ) بتفصيل زياد . اين تاريخ از باب شناخت اوزبكان و اعمال آنان و روابط خصمانه‌يى كه در عهد صفويه با ايران داشته‌اند قابل توجهست « 2 » .

--> ( 1 ) - دربارهء اين كتاب بنگريد به : * فهرست كتابخانهء ديوان هند ، اته ، ج 1 س 33 و 34 . * فهرست كتابخانهء ملى پاريس ، بلوشه ، ج 1 ص 228 - 229 . * فهرست ريو ، ج 3 ص 1013 . * تاريخ تذكره‌هاى فارسى ، ج 2 ، ص 494 - 496 . ( 2 ) - بنگريد به فهرست نسخه‌هاى فارسى در كتابخانهء موزهء بريتانيا ، چارلز ريو ، ج 1 ، ص 102